Vĩnh Minh Tự Viện

Sunday, Dec 16th

Last update06:30:55 AM GMT

Đường dẫn hiện tại Thơ - Tùy Bút Để Hiểu Bùi Giáng

Để Hiểu Bùi Giáng

Email In PDF

Nhất Thanh

Bùi Giáng ra đi cách đây đã 15 năm, mang theo vô số giai thoại và nhiều điều bí ẩn chưa thể lý giải. Đến thăm ông vào những ngày cuối cùng tại bệnh viện Chợ Rẫy, tôi nghĩ sự ra đi này sẽ khép lại vĩnh viễn một khoang trời tiếu ngạo, hoặc sẽ mở ra bát ngát một thế giới thi ca. Sau vài năm người ta viết bài tưởng niệm (theo Hồ Công Khanh, có khoảng 500 bài viết về thi sĩ Bùi Giáng), Bùi Giáng phôi phai, thỉnh thoảng đó đây người ta nhắc lại như một cách PR cho một nhân vật nào đó, rồi thôi. Nhưng với anh em văn nghệ, Bùi Giáng vẫn là một đề tài muôn thưở trong những cuộc thơ, cuộc rượu cho hội thoại ngân dài.

Vừa qua, Hội thảo khoa học về Bùi Giáng được tổ chức tại trường Đại học KHXH và NV, tiếp theo là 18 số báo Thanh Niên khai thác khá nhiều góc cạnh về cuộc đời của ông. Những tưởng tất cả đã bổ sung một cách cần thiết cho những ai chưa am hiểu Bùi Giáng, cũng như một lời tạ tội với Bùi Tiên sinh vì sự hờ hững của thế hệ sau. Nào ngờ, ngay sau đó, tuần báo văn nghệ ra 2 số liên tiếp với 2 bài “Ai làm Bùi Giáng sống lại sau 15 năm” của tác giả Châu Thị Năm và bài “Chuyện ngược đời” của P.T.Sanh, như những câu hỏi ngớ ngẩn của một bà già quê gặp một ông Tây đi ngang qua ngỏ và hỏi “ai vậy”? Chính điều đó thúc đẩy người viết mạo muội viết bài “Để hiểu Bùi Giáng”.

Bùi Giáng có thể hiểu được không? Đó là 1 câu hỏi khác. Ở đây chỉ muốn đặt vấn đề: Làm thế nào để hiểu Bùi Giáng? Nhiều người đã nhiều năm tìm đọc và nghiên cứu để thốt lên rằng: Bùi Giáng là người không thể hiểu! Không hiểu thì ít nhất bạn phải làm gì để hiểu ra điều đó, không thể đứng ngoài rồi chê bai, phỉ báng, rồi đi đến những kết luận nguy hiểm như “Chỉ tội nghiệp cho con cháu chúng ta, lỡ vào các trường Đại học như thế, sẽ hiểu thế nào là văn hóa dân tộc, và đầu óc chúng sẽ bị nhiễu loạn ra sao?” (Văn nghệ 257, bộ mới, thứ năm, 10/10/2013).

Ngay khi Bùi Giáng còn sống sờ sờ giữa Sài Gòn đô hội, đầu đường xó chợ, ngoài giới văn nghệ, chẳng mấy ai biết đến tên Bùi Tiên sinh. Bao nhiêu thế hệ sinh viên Việt Nam sau 1975 gần như không biết gì “quái kiệt Sài Gòn” ngay khi ông còn sống. Nhiều bạn trẻ hỏi chúng tôi “Bùi Giáng là ai? Nhà thơ điên? Cuồng sĩ? Một ông già bênh hoạn? Nghe nói ông giỏi lắm nhưng vì học nhiều quá nên bị điên, tội nghiệp!” Vậy đó! Người ta biết Bùi Giáng như thế đó! Sau khi Bùi Giáng mất, chính chúng tôi đứng ra vận động làm tập tưởng niệm Bùi Giáng nhân tuần chung thất (một năm sau NXB trẻ đã in lại ấn phẩm này). Trong tuần chung thất tổ chức tại chùa Gìa Lam, chúng tôi ngồi hầu chuyện với nhà văn Sơn Nam và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, những người có uy tín lúc ấy. Chính nhà văn Sơn Nam đã nói với chúng tôi: “Bùi Giáng lớn lắm! Làm thế nào để sinh viên ngày nay biết được cái lớn của Bùi Giáng”. Ngay sau đó, được sự hổ trợ của nhiều anh em, một đêm thơ nhạc được tổ chức trọng thể tại nhà văn hóa Lao Động, nhưng thành phần tham dự đều là những người từng mê Bùi Giáng, còn lại hầu hết chỉ biết qua những bản tin. Đó là điều đáng tiếc.

Hầu hết những người viết về Bùi Giáng đều ít nhiều “hiểu”  được Bùi Giáng, dù chỉ là thích thú với những